no.404
Wszystkie wpisy Marketing

Wojna gigantów. Czy największym interesem dwóch konkurentów jest nieustanna walka ze sobą?

Czy zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego w niektórych branżach nieustannie słyszymy o tych samych dwóch firmach? Coca-Cola kontra Pepsi. Biedronka kontra Lidl. Apple kontra Samsung. A nawet w polskiej polityce — PiS kontra PO, Demokraci vs Republikanie.

W skrócie

Czy zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego w niektórych branżach nieustannie słyszymy o tych samych dwóch firmach? Coca-Cola kontra Pepsi. Biedronka kontra Lidl. Apple kontra Samsung. A nawet w polskiej polityce — PiS kontra PO, Demokraci vs Republikanie.

1. Rywalizacja, która buduje dwóch zwycięzców
W tradycyjnym rozumieniu konkurencji jedna firma zyskuje kosztem drugiej. Jeżeli klient kupuje produkt marki A, nie kupuje produktu marki B.
Jednak w marketingu istnieje jeszcze inna waluta: uwaga.
Wyobraźmy sobie rynek, na którym działa dwadzieścia przedsiębiorstw. Dwie największe marki zaczynają prowadzić intensywną komunikację opartą na porównywaniu swoich produktów.
Pierwsza przekonuje, że jest tańsza. Druga odpowiada, że oferuje lepszą jakość. Pierwsza publikuje kolejną reklamę. Druga przygotowuje kontrkampanię.
Media opisują konflikt. Internauci komentują. Konsumenci porównują.
W rezultacie powstaje narracja, w której najważniejsze pytanie brzmi: wybrać A czy B?
Pozostałe osiemnaście firm nadal istnieje. Mogą mieć lepsze produkty, niższe ceny lub bardziej innowacyjne rozwiązania.
Problem polega na tym, że coraz trudniej im przebić się do świadomości odbiorców.
To mechanizm, który można określić jako duopol uwagi. Nie jest to formalna kategoria ekonomiczna, lecz użyteczny opis sytuacji, w której dwie marki dominują w dyskusji o całym rynku.

2. Biedronka kontra Lidl. Wojna cenowa czy walka o uwagę?
Polski rynek handlu detalicznego dostarcza interesującego przykładu.
Biedronka i Lidl od lat rywalizują o klientów poprzez promocje, porównania cenowe, kampanie reklamowe i komunikację dotyczącą jakości produktów.
W pewnym momencie publiczna rywalizacja tych sieci stała się tematem samym w sobie.
Konsumenci mogli śledzić nie tylko ceny produktów, ale również to, jak jedna sieć odpowiada na reklamowe działania drugiej.
Z perspektywy marketingowej jest to szczególnie interesujące.
Każda kolejna kampania porównawcza może wzmacniać skojarzenie, że właśnie te dwie sieci stanowią podstawowe alternatywy zakupowe.
Tymczasem polski rynek obejmuje również Dino, Kaufland, Auchan, Carrefour, Aldi i liczne sklepy lokalne.
Czy oznacza to, że Biedronka i Lidl celowo współpracują, aby ograniczać widoczność pozostałych sieci?
Nie. Sam fakt wzajemnej rywalizacji nie jest dowodem porozumienia.
Możemy natomiast postawić inną hipotezę: nawet autentyczna konkurencja może wywoływać efekt marketingowy korzystny dla obu rywali.
I właśnie ten efekt jest wart analizy.

3. Coca-Cola i Pepsi. Gdy konkurent staje się częścią tożsamości marki
Coca-Cola i Pepsi to jeden z najbardziej znanych przykładów wieloletniej rywalizacji marketingowej.
W 1975 roku Pepsi rozpoczęła kampanię Pepsi Challenge, wykorzystując testy smakowe jako narzędzie porównania z konkurencją.
Zamiast przedstawiać swój napój wyłącznie jako kolejny produkt, marka wprost rzuciła wyzwanie liderowi.
To istotna różnica.
Kiedy mniejszy gracz porównuje się z liderem, wykorzystuje jego rozpoznawalność do zbudowania własnej pozycji.
Jednocześnie intensywna rywalizacja może utrwalać w świadomości odbiorców obraz kategorii jako starcia dwóch marek.
Oczywiście rynek napojów jest znacznie szerszy. Obejmuje inne napoje gazowane, marki własne sieci handlowych i liczne alternatywy.
Jednak z perspektywy kultury reklamowej konflikt Coca-Coli z Pepsi stał się niemal osobną historią.
To pokazuje, że konkurent może być nie tylko przeciwnikiem biznesowym, ale również ważnym elementem narracji marki.

4. PiS kontra PO. Czy podobny mechanizm występuje w polityce?
W tym miejscu warto wyjść poza marketing komercyjny.
Polska polityka od wielu lat jest silnie zdominowana przez rywalizację Prawa i Sprawiedliwości oraz Platformy Obywatelskiej, a szerzej — środowisk politycznych skupionych wokół tych ugrupowań.
Konflikt ten regularnie przyciąga uwagę mediów i wyborców.
Mechanizm przypomina rywalizację marek, chociaż jego konsekwencje i uwarunkowania są inne.
Jeżeli debata publiczna koncentruje się przede wszystkim na dwóch obozach, mniejsze ugrupowania muszą walczyć o ograniczoną przestrzeń medialną.
Dodatkowo wyborcy mogą podejmować decyzje nie tylko na podstawie programu preferowanej partii, ale również z obawy przed zwycięstwem jej największego przeciwnika.
W politologii podobne zjawiska analizuje się m.in. przez pryzmat polaryzacji, głosowania strategicznego i wpływu mediów na agendę debaty publicznej.
Czy obie strony celowo podtrzymują konflikt, aby blokować konkurentów?
To hipoteza, która wymagałaby konkretnych dowodów. Nie można jej uznać za fakt wyłącznie na podstawie intensywności politycznej rywalizacji.
Można natomiast analizować, czy utrzymywanie dwubiegunowego konfliktu przynosi obu głównym obozom korzyści w postaci uwagi, mobilizacji wyborców i utrwalania politycznej tożsamości.

5. Czy istnieje coś takiego jak monopol na uwagę?
Monopol oznacza sytuację, w której jeden podmiot jest jedynym dostawcą na określonym rynku. Duopol odnosi się do rynku zdominowanego przez dwóch dostawców.
Ale dominacja ekonomiczna nie jest tym samym co dominacja w świadomości odbiorców.
Firma może posiadać stosunkowo niewielki udział w rynku, a mimo to być bardzo rozpoznawalna.
Możliwa jest też sytuacja odwrotna: przedsiębiorstwo sprzedaje dużo, lecz jego marka nie pojawia się spontanicznie w rozmowach konsumentów.
W marketingu znaczenie mają tutaj takie pojęcia jak:
• Share of voice — udział marki w komunikacji reklamowej i dyskusji w określonej kategorii.
• Top of mind awareness — zdolność marki do bycia pierwszą, którą konsument spontanicznie przywołuje.
• Mental availability — łatwość, z jaką marka przychodzi na myśl w sytuacji zakupowej.
• Agenda-setting — mechanizm wpływania na to, które tematy odbiorcy uznają za ważne.
Jeżeli dwie firmy skutecznie koncentrują na sobie uwagę, mogą zwiększyć prawdopodobieństwo, że klient rozważy właśnie ich oferty.
Nie oznacza to jednak automatycznie wzrostu sprzedaży. Rozpoznawalność jest jednym z elementów przewagi konkurencyjnej, a nie jej gwarancją.

6. Czy taka rywalizacja może być świadomie zaplanowana?
Teoretycznie przedsiębiorstwa mogą prowadzić działania, które wzajemnie wzmacniają ich widoczność.
Należy jednak rozróżnić trzy sytuacje.
Pierwsza to autentyczna konkurencja, w której firmy niezależnie walczą o klientów.
Druga to rywalizacja, której uczestnicy dostrzegają korzyści medialne i wykorzystują działania konkurenta do własnej komunikacji, bez uzgadniania strategii.
Trzecia to faktyczna koordynacja działań między konkurentami.
Ta ostatnia może prowadzić do poważnych problemów prawnych, szczególnie gdy dotyczy ustalania cen, podziału rynku lub innych ograniczeń konkurencji.
Dlatego nie należy utożsamiać efektownej wojny reklamowej z dowodem zmowy.

7. Czego mogą nauczyć się z tego polscy przedsiębiorcy?
Najważniejszy wniosek nie dotyczy wielkich korporacji, ale małych i średnich firm.
Przedsiębiorcy często koncentrują się wyłącznie na jakości produktu, cenie i technologii.
Tymczasem klient nie może wybrać firmy, o której istnieniu nie wie.
Można produkować znakomite meble, nowoczesne maszyny rolnicze czy zaawansowane urządzenia przemysłowe, a mimo to przegrywać walkę o klienta z przedsiębiorstwem, które znacznie skuteczniej komunikuje swoją wartość.
Dlatego warto regularnie analizować nie tylko to, kto jest największym konkurentem, lecz również:
• Które firmy najczęściej pojawiają się w rozmowach klientów?
• Jakie marki są najczęściej porównywane?
• Kto wyznacza tematy dyskusji w branży?
• Czy nasza firma w ogóle uczestniczy w tej dyskusji?
Czasami największym problemem przedsiębiorstwa nie jest silna konkurencja.
Jest nim brak obecności w świadomości potencjalnych klientów.
Podsumowanie. Najważniejsza walka nie zawsze dotyczy sprzedaży
Wojna dwóch gigantów może być całkowicie autentyczna, a jednocześnie przynosić obu stronom dodatkowe korzyści marketingowe.
Konflikt przyciąga uwagę. Uwaga zwiększa rozpoznawalność. Rozpoznawalność może wpływać na to, które marki konsumenci biorą pod uwagę podczas zakupów.
Nie oznacza to, że każda rywalizacja jest zaplanowana ani że dwie największe firmy zawsze wygrywają.
Pokazuje jednak coś ważnego: współczesna konkurencja odbywa się nie tylko na półkach sklepowych i w cennikach, ale również w świadomości odbiorców.
A teraz warto zadać pytanie odwrotne.
Skoro dwie wielkie marki mogą zdominować uwagę całego rynku, czy małe przedsiębiorstwo może celowo sprowokować jednego z gigantów i wykorzystać jego rozpoznawalność do własnego rozwoju?
Temu poświęcamy kolejny artykuł NO404.

FAQ

Najczęstsze pytania

Krótkie odpowiedzi na pytania, które często słyszymy w tym temacie.

Czy rywalizacja dwóch dużych firm może być korzystna dla obu stron?

Tak. Nawet autentyczna konkurencja może zwiększać rozpoznawalność obu marek i skupiać na nich uwagę konsumentów. Nie oznacza to jednak, że obie firmy zawsze osiągają korzyści finansowe.

Czym różni się duopol od monopolu?

Monopol oznacza jednego dostawcę na rynku, a duopol — dwóch dominujących dostawców. W praktyce określenie „duopol uwagi” może opisywać sytuację, w której dwie marki dominują w świadomości odbiorców, nawet jeśli istnieje wielu konkurentów.

Czy Biedronka i Lidl celowo prowadzą wojnę reklamową?

Obie sieci świadomie prowadzą działania konkurencyjne i kampanie porównawcze. Nie stanowi to jednak dowodu na to, że wspólnie planują rywalizację w celu ograniczenia konkurencji. Choć właśnie ta konkurencja w momencie tej rywalizacji najwięcej traci.

Jak mała firma może konkurować z dominującymi markami?

Przede wszystkim poprzez wyraźne pozycjonowanie, komunikowanie konkretnej przewagi, tworzenie wartościowych treści i budowanie rozpoznawalności w wybranej grupie odbiorców.

Czytaj dalej

Wszystkie wpisy